Czy Unia Europejska odwraca się od Bałkanów Zachodnich?

Czy Unia Europejska odwraca się od Bałkanów Zachodnich?

Podczas obrad Rady ds. Ogólnych Rady Unii Europejskiej, które odbyły się 15 października br. roku w Luksemburgu, nie wyrażono zgody na rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z dwoma państwami Bałkanów Zachodnich: Albanią oraz Macedonią Północną. Było to już trzecie podejście do rozpoczęcia negocjacji z tymi państwami. Sprzeciw w tej kwestii wyraziły Francja, Holandia oraz Dania. Taka decyzja państw została podjęta wbrew stanowisku Komisji Europejskiej, która rekomendowała podjęcie negocjacji. Sprzeciw Paryża, Kopenhagi oraz Hagi został podtrzymany również podczas szczytu Rady Unii Europejskiej w Brukseli w dniach 17-18 października 2019 roku.

Stanowiska poszczególnych państw UE

Francja argumentowała swój sprzeciw tym, że proces negocjacyjny nie jest odpowiedni i polega na otwieraniu kolejnych rozdziałów bez pogłębienia refleksji nad całym procesem. Taka argumentacja związana była prawdopodobnie z obawami administracji francuskiej przed powtórzeniem scenariusza z Bułgarią i Rumunią, które to państwa nie wywiązały się w pełni z wprowadzania reform w trakcie negocjacji.

Zablokowanie negocjacji akcesyjnych z dwoma państwami Bałkanów Zachodnich związane było również z podejściem administracji francuskiej wobec reformowania Unii Europejskiej. Administracja francuska stoi na stanowisku, że kwestie przyszłych akcesji powinny zostać poprzedzone reformami wewnątrz wspólnoty.

Nieoficjalnie Francja sprzeciwiała się podjęciu procesu negocjacji akcesyjnych z Macedonią Północną twierdząc, że to państwo nie jest na to gotowe. Paryż podejmował również próbę rozdzielenia procesu negocjacji, który polegałby na podjęciu negocjacji z Tiraną przy jednoczesnym zablokowaniu procesu negocjacyjnego ze Skopje. Takie rozwiązanie nie spotkało się jednak z akceptacją większości państw.

Holandia również dążyła do rozdzielenia negocjacji, jednak Haga opowiadała się za zablokowaniem negocjacji dla Albanii. Administracja holenderska twierdziła, że rząd w Tiranie nie podjął odpowiednich działań nakierowanych na walkę z korupcją oraz przestępczością zorganizowaną.

Pozostałe państwa Unii Europejskiej zarówno z Europy Środkowo-Wschodniej jak również Austria, Grecja, Niemcy czy Włochy argumentowały że negocjacje akcesyjne służą podtrzymaniu kontroli Unii Europejskiej we wprowadzaniu demokratycznych reform.

Reakcja w Albanii oraz Macedonii Północnej

Zarówno politycy w Skopje jak i w Tiranie nie przyjęli pozytywnie stanowiska Unii Europejskiej. Rozczarowanie w tych państwach wiązało się głównie z faktem, że obydwa państwa podjęły się wysiłku dostosowania do głównych warunków wstępnych poczynionych przez Brukselę.

W szczególności ta decyzja spotkała się ze sprzeciwem Macedonii Północnej, która w celu odblokowania greckiego weta, w kwestii negocjacji, zdecydowała się na zmianę nazwy państwa z Macedonia na Macedonia Północna. Był to warunek ze strony Aten, które twierdziły że nazwa Macedonia związana jest z greckim dziedzictwem Aleksandra Wielkiego i państwo ze stolicą w Skopje nie może używać oficjalnie tej nazwy. Decyzja o zmianie nazwy wiązała się ze sprzeciwem części środowisk nacjonalistycznych w Macedonii Północnej i wymagała od polityków macedońskich narażenia się na oskarżenia o zdradę. Zmiana nazwy państwa podporządkowana była interesom międzynarodowym Macedonii Północnej, które podporządkowane były działaniom zmierzającym do akcesji w NATO oraz Unii Europejskiej.

Albania również podjęła pewne kroki zmierzające do reformy sądownictwa, które jest najbardziej skorumpowane wśród państw Bałkanów Zachodnich. Te wysiłki nie są wystarczające, co jest podkreślane przez większość państw UE, jednak negocjacje akcesyjne mogłyby zintensyfikować ten proces.

Stąd decyzja UE o zablokowaniu negocjacji może doprowadzić do przemian politycznych w państwach Bałkanów Zachodnich, które rozczarowane postawą UE mogą zdecydować się na budowanie sojuszów z Rosją, Chinami czy Turcją.

Blokowanie negocjacji akcesyjnych, a destabilizacja polityczna

Przemiany polityczne na Bałkanach Zachodnich były bezpośrednio związane z procesem integracji europejskiej. Deklaracja UE o przyszłym członkostwie regionu we wspólnocie złożona na szczycie Rady Unii Europejskiej w Salonikach w 2003 roku stanowiła element stabilizujący na Bałkanach Zachodnich. Wszystkie państwa regionu posiadały jasną perspektywę członkostwa, która była obwarowana wieloma warunkami, jednak główny cel polityczny był wytyczony. Po rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych z Czarnogórą i Serbią, w 2012 i 2014 r., wydawało się, że kolejnym krokiem będzie rozpoczęcie negocjacji z pozostałymi państwami. Decyzja Unii Europejskiej z października 2019 o zablokowaniu negocjacji akcesyjnych dla Albanii oraz Macedonii Północnej stanowi pewnego rodzaju odwrócenie się polityczne wspólnoty od regionu Bałkanów Zachodnich. Taka postawa byłaby niezrozumiała biorąc pod uwagę zaangażowanie się Brukseli w Proces Berliński, inicjatywę zaproponowaną dla państw Bałkanów Zachodnich w 2014 roku, mającą na celu zintensyfikowanie współpracy w sektorach energetycznym i infrastrukturalnym.

Kolejnym etapem pogłębienia obecności UE w regionie Bałkanów Zachodnich byłoby rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z kolejnymi państwami. Decyzja o podjęciu rozmów akcesyjnych stanowiłaby dopiero pierwszy krok na długiej drodze tych państw do wstąpienia do UE. Podjęcie negocjacji nie stanowi żadnej gwarancji powodzenia dla państwa kandydującego do wspólnoty.

Wydaje się, że decyzja UE o zablokowaniu negocjacji akcesyjnych z Albanią oraz Macedonią Północną może doprowadzić do pewnej destabilizacji politycznej w tych państwach oraz regionie. Na fali zniechęcenia polityką prezentowaną przez środowiska proeuropejskie może dojść w tych państwach do wygranej ugrupowań nacjonalistycznych, które widzą przyszłość swoich państw poza strukturami euroatlantyckimi. Przy takich nastrojach politycznych może się wzmocnić polityczna obecność Rosji, która będzie usiłowała ograniczać wpływy UE i NATO w regionie oraz Chin i Turcji, które zaznaczą swoją obecność ekonomiczną w regionie Bałkanów Zachodnich.

Z perspektywy Unii Europejskiej niestabilność polityczna na Bałkanach Zachodnich prowadzi również do eskalacji zagrożeń dla wspólnoty. Konflikty czy niestabilność polityczna regionu będzie prowadzić do zwiększenia się fali migracji z tych państw do Unii Europejskiej. Państwa te leżą na ważnym szlaku uchodźczym z Bliskiego Wschodu przez Turcję, Grecję i Bułgarię na Zachód Europy. Brak współpracy w kwestiach uchodźców może prowadzić do kolejnych kryzysów uchodźczych, jak to miało miejsce w 2015 roku. Bałkany Zachodnie ze względu na swoje tranzytowe położenie pomiędzy Europą Północną i Południową stanowią ważnego partnera dla Unii Europejskiej w projektach infrastrukturalnych i energetycznych.

Wydaje się, że zablokowanie negocjacji z Albanią oraz Macedonią Północną było błędem Unii Europejskiej. Podjęcie negocjacji z tymi państwami zwiększyłoby kontrolę polityczną UE nad regionem. Samo podjęcie negocjacji nie przeświadczy o przyłączeniu danego państwa do wspólnoty. Unia Europejska blokując negocjacje z tymi państwami straciła zaufanie prozachodnich elit w Skopje oraz Tiranie, które uważały, że wprowadzane reformy będą prowadziły do zbliżenia z UE.

Jakub Lachert

jest doktorantem na Wydziale Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego. Jego zainteresowania badawcze to: polityka sąsiedztwa Unii Europejskiej, w tym, w szczególności, polityka wschodnia, Partnerstwo Wschodnie, Bałkany Zachodnie w procesie integracji z UE.

The Warsaw Institute Foundation to pierwszy polski geopolityczny think tank w Stanach Zjednoczonych. Strategicznym celem tej organizacji jest wzmocnienie polskich interesów w USA przy jednoczesnym wspieraniu unikalnego sojuszu między dwoma narodami. Jej działalność koncentruje się na takich zagadnieniach jak geopolityka, porządek międzynarodowy, polityka historyczna, energetyka i bezpieczeństwo militarne. The Warsaw Institute Foundation została założona w 2018 roku i jest niezależną organizacją non-profit, inspirowaną bliźniaczą organizacją działającą w Polsce – Warsaw Institute.

The Warsaw Institute Foundation is Poland’s first geopolitical think tank in the United States. The strategic goal of this organisation is to bolster Polish interests in the U.S. while supporting the unique alliance between the two nations. Its activity focuses on such issues as geopolitics, international order, historical policy, energy, and military security. Established in 2018, The Warsaw Institute Foundation is an independent, non-profit organization inspired the twin Poland-based Warsaw Institute.

Source: Tiranae.comcho

Is the European Union Turning Away From the Western Balkans?

At the General Affairs Council meeting on October 15, 2019, in Luxembourg, an unfavorable decision was delivered as for the opening of accession negotiations with the two Western Balkan countries: Albania and North Macedonia. Potential EU membership talks have been blocked for the third time so far, in the light of a veto from France, the Netherlands, and Denmark. The states’ decision does not run in parallel to the stance adopted by the European Commission that issued a recommendation to open accession negotiations. Later on, Paris, teamed with Copenhagen and The Hague that followed suit, reiterated its claims at the European Council summit on October 17-18, 2019.

Position adopted by some EU Member States

While putting forward arguments in favor of its negative stance on launching accession negotiations with Albania and North Macedonia, France said that the negotiating process lacks accuracy and consists of subsequent chapters being opened without further reflection upon the procedure itself. This position might have stemmed from France’s fears over repeating the Bulgarian and Romanian scenario, as these two failed to push forward adequate reforms at the time when their respective negotiations were underway.
Preventing the two Western Balkan countries from launching accession talks also has its source in Paris’s stance on reforming the entire European Union. French state administrative institutions claim that any issues pertaining to forthcoming EU enlargements should be preceded by EU-wide reforms introduced within the bloc.
But Paris has also made clear its view, albeit unofficially, that North Macedonia is not ready to join the bloc. Furthermore, Paris attempted to split the negotiating process, allowing further talks with Tirana while impeding those with Skopje. Nevertheless, the majority of EU Member States spoke out against France’s idea.
For its part, the Netherlands also attempted to separate Albania’s case from that of North Macedonia, and The Hague was against opening talks on EU accession with Albania. The Dutch administration said that the Tirana government so far had not taken relevant action in the fight against corruption and organized crime.
The Netherlands’ Central and Eastern European peers –– along with Austria, Greece, Germany, and Italy –– argued that talks on EU accession are vital for the European Union to grip control of democratic reforms advanced in the two countries.

Reactions across Albania and North Macedonia

Neither North Macedonian nor Albanian policymakers eagerly welcomed the European Union’s refusal, and their regret seemed primarily channelled on their earlier efforts to conform to a list of the preconditions set by Brussels.
The EU’s objection raised the ire of Skopje, especially given that the country had changed its official name to North Macedonia in a bid to override Athens’ veto on its further EU membership aspirations. This came as a critical precondition made by Greece whose policymakers argued that the name „Macedonia” applied to the Greek heritage of Alexander the Great, thus banning the country with its capital in Skopje from the use of „Macedonia” as its formally recognized moniker. The ruling to rename the country yet received an objection from a group of North Macedonian nationalists and challenged the state’s decision-makers, since then imperiled with treason accusations. Changing the country’s name served international interests of North Macedonia that sought first and foremost to pave its way for joining the European Union and NATO.
As for Albania, it has also made vital steps to amend its judiciary system –– dubbed most corrupt across the Western Balkan countries. But these efforts are not sufficient –– as the majority of EU Member States say –– though with accession talks being underway, this process could gain fresh momentum.
Therefore the European Union’s red light for formally discussing the two countries’ membership ambitions may trigger political reshuffles in the Western Balkan states as their chagrin could create an opportunity for Russia, China, and Turkey to advance their own agendas.

Blocking accession talks versus political instability

Political changes within the Western Balkans pertain directly to the European integration process. A declaration on the region’s forthcoming EU membership came at the 2003 EU-Western Balkans Summit in Thessaloniki in a move that the Western Balkans saw as a stabilizing element. All countries across the area boasted bright membership prospects, with their political goal explicitly established, though they needed first to meet a set of vital preconditions. Once accession negotiations were opened with Montenegro and Serbia –– in 2012 and 2014 respectively –– many eyed the launching further talks with the remaining countries as a next step. The EU’s October 2019 decision to obstruct accession talks for Albania and North Macedonia is seen as somewhat the bloc’s politically turning away from the region. This prompts an incomprehensible shift in the EU’s position, especially given that Brussels has gotten involved in the Berlin Process, an initiative established back 2014 to boost energy and infrastructure-related cooperation among the Western Balkan countries.
The driving force behind the next chapter in amplifying the EU’s regional presence would be the go-ahead for opening accession negotiations with subsequent countries. The declaration to start membership talks should serve as the very first step in the states’ long path to EU accession. But the opening of accession talks should not be deemed to give any warranty for candidate countries.
The EU’s barring Albania and North Macedonia from starting negotiations may sow political instability both in these countries and across the region. On a tide of dismay with the policy pursued by pro-European circles, these states might soon witness the triumph of nationalist groups that hope to see their countries outside the Euro-Atlantic world. Similar political sentiments could promote Russia’s political presence, with Moscow’s attempts to restrict EU and NATO’s regional clout being stronger than ever. For the same reason, also China and Turkey could feel invited to set foot in the Western Balkans, offering some economic prospects.
From an EU perspective, political instability throughout the Western Balkan region may end up with heightened threats for the entire bloc. With smoldering conflicts or the region’s political volatility comes a mass influx of migrants heading from these states straight into the European Union. The countries are located at an intersection between the Middle East to Western Europe, a key „refugee route” traversing Turkey, Greece, and Bulgaria. Lack of a common position on refugees may spark off further crises, as was already the case in 2015. Situated at a crossroads between Northern and Southern Europe, the Western Balkans are a vital partner for the European Union in implementing joint infrastructure and energy projects.
All in all, Brussels made a mistake when it blocked membership talks with North Macedonia and Albania. Launching negotiating efforts with these countries would only intensify the EU’s political control of the region. A mere start of talks is not tantamount to the country’s joining the European Union, though. Excluded from taking part in further accession talks, pro-Western elites in both Skopje and Tirana have lost trust in the European Union, as they earlier had believed that subsequent reforms would pave their way for the EU rapprochement.

Jakub Lachert

Na zdjęciu: Skopje, Macedonia Północna
fot.GEORGI LICOVSKI/EPA-EFE/Shutterstock

Categories: warsaw institute

Write a Comment

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*