Sanktuarium Matki Boskiej Kębelskiej w Wąwolnicy

Polska mało znana

Początki chrześcijaństwa na Lubelskim Powiślu sięgają tysiąca lat. Pamięć o szczególnej czci Matki Bożej w Kęble, oddalonym o 2 kilometry od Wąwolnicy, wiąże się z rokiem 1278. Jej obecny kult ożywił się jeszcze bardziej od uroczystej koronacji w roku 1978.

 

Wąwolnica to jedna z najstarszych osad Lubelszczyzny. Według tradycji jej założycielem był legendarny książę Krak, właściciel Krakowa, rezydujący na zamku na Wawelu. Właśnie dlatego powstające miasto nazwano Wawelnicą i stąd obecna nazwa Wąwolnica. Inaczej jej etymologię tłumaczą filolodzy, wywodząc nazwę miejscowości od staropolskiego słowa „wąwel” co oznacza „cypel obronny”. To właśnie na tym cyplu, czyli wzgórzu otoczonym stromymi zboczami, pomiędzy dwoma rzekami Sanicą i Bystrą, wzniesiono gród obronny i kościół.

 

Pomyślny rozwój Wąwolnicy przypada na okres panowania Kazimierza Wielkiego, a więc na wiek XIV. Wybudowano tam wówczas zamek i kościół, z którego do dziś zachowała się gotycka kaplica zamkowa. Miasto otoczone było murami obronnymi. Lokowane wówczas na prawie polskim nosiło nazwę Konigsberg. Do szybkiego jego rozwoju przyczyniło się położenie przy szlakach handlowych z Krakowa na Litwę i z Torunia do Lublina oraz przywilej targu nadany mu w roku 1409 przez króla Władysława Jagiełłę, który oddał tamtejszą parafię, w roku 1458, opactwu benedyktynów, duszpasterzujących tam do czasu kasacji ich zakonu.

 

Parafia w Wąwolnicy należała początkowo do diecezji krakowskiej. Jak podają kroniki, na jej terenie były trzy świątynie. Pierwszą pw. św. Wojciecha wybudowano w murach zamku. Na przełomie XVI i XVII wieku tamtejsi benedyktyni dobudowali do niej długą nawę i 2 kaplice boczne. Z dokumentów, z roku 1603, wynika, że był to kościół parafialny, w którym umieszczono łaskami słynącą figurę Matki Bożej Kębelskiej.

 

Dokumenty pisane potwierdzające istnienie parafii pochodzą z roku 1325 i 1326. Kościół p.w. św. Marii Magdaleny w rynku (trzecia świątynia), wybudowany z białego kamienia, był przez kilka wieków kościołem parafialnym. Później funkcjonował jako kaplica.

 

Obok starej zamkowej świątyni wybudowano, w latach 1907-1914, obecny nowy kościół. Po jego konsekracji, w roku 1928, rozebrano pobliski stary, pozostawiając jego prezbiterium jako kaplicę zamkową z figurą Matki Bożej Kębelskiej.

 

Nowy kościół jest bazyliką mniejszą, podniesioną do tej godności przez papieża Jana Pawła II w roku 2001 i zbudowaną w stylu neogotyku nadwiślańskiego, trójnawową, z czerwonej cegły. W jej środku znajdują się drewniany ołtarz przedstawiający postaci Polaków, proszących św. Wojciecha, patrona parafii i Polski o łaskę niepodległości dla pogrążonego wówczas w niewoli zaborców kraju. Obok figura Matki Bożej Wąwolnickiej (druga figura z ok. 1400 roku druga – druga obok łaskami słynącej MB Kębelskiej) wyrzeźbiona na terenie państwa krzyżackiego w Prusach (znalazła się prawdopodobnie w Wąwolnicy jako jedno z trofeów grunwaldzkich).

 

Obok bazyliki, z jej prawej strony, znajduje się kaplica Matki Bożej Kębelskiej, dawne prezbiterium będące pozostałością po XIV-wiecznym kościele zamkowym. W jej ołtarzu głównym znajduje się figura Madonny z XIII/XIV wieku. Po obu jej stronach umieszczono rzeźby Polaków różnych stanów, oddających Matce Bożej hołd.

 

Historia kultu Matki Bożej w Kęble i Wąwolnicy sięga prawdopodobnie okresu najazdów tatarskich na Rzeczpospolitą czyli końca XIII wieku. Wówczas to figurka zasłynęła łaskami i pojawili się pierwsi pielgrzymi. Później, za zgodą papieża Klemensa XII, we wrześniu 1700 roku, odbyło się uroczyste przeniesienie figurki Matki Bożej z Kębła do kościoła parafialnego w Wąwolnicy. Umieszczono ją w głównym ołtarzu, gdzie pozostaje do dzisiaj. Zachowana do naszych czasów figurka pochodzi z ok. 1440 roku. Została wykonana z drzewa lipowego w nieznanej bliżej pracowni śląskiej lub pomorskiej. Ma 85 cm wysokości i 27 cm rozpiętości. Jest dziełem z tzw. cyklu Pięknych Madonn, których prototypem była kamienna rzeźba Pięknej Madonny z Vimpergu.

 

Koronacja łaskami słynącej figury odbyła się w 700-lecie jej objawień – 10 września 1978 roku. Dokonał jej, za zgodą papieża Pawła VI, ordynariusz lubelski ks. bp Bolesław Pylak. Była to ostatnia Koronacja Maryjna w Polsce przed pontyfikatem Jana Pawła II.

 

Bogatą i ciekawą przeszłość Wąwolnicy dokumentuje tamtejsze muzeum. Ekspozycja mieści się w dolnej kondygnacji kościoła zamkowego. Muzeum otwarto w roku 1995 z inicjatywy Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Wąwolnicy i ówczesnego proboszcza ks. infułata Jana Pęzioła.

 

W ramach stałej ekspozycji muzealnej można zobaczyć eksponaty archeologiczne, odkryte na tamtym terenie i przekazane muzeum w depozyt na czas nieokreślony przez Katedrę Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. W zbiorach muzeum znajdują się też XVIII-wieczne szaty i naczynia liturgiczne oraz XVII-wieczne, oprawne w skórę i dobrze zachowane księgi. O bogatej przeszłości Wąwolnicy świadczą też kopie dokumentów, których oryginały przechowywane są w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie.

 

Tekst i zdjęcia:

Leszek Wątróbski

Categories: Reportaże

Write a Comment

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*