Płowdiw – miasto wśród siedmiu wzgórz

Korespondencja własna z Bułgarii

 

To drugie co do wielkości (prawie 400 tys. mieszkańców) i jedno z najstarszych miast w Bułgarii położone nad rzeką Maricą. W mieście od roku 1882 odbywają się Międzynarodowe Targi Płowdiwskie. Tam też założono pierwszą w tym kraju szkołę.

 

Miasto położone jest wśród siedmiu wzgórz na skraju Rodopów i Niziny Górnotrackiej. Sto lat temu jedno z tych wzgórz – Markowo Tepe zostało zniwelowane przy rozbudowie miasta. Z odkryć archeologicznych prowadzonych na terenie miasta wynika, że było ono zamieszkane na długo przed I tysiącleciem p.n.e. A do IV tysiąclecia p.n.e. znajdował się tam warowny gród Traków o nazwie Eumolpias, który w roku 342 p.n.e. został podbity przez Filipa II Macedońskiego. Wtedy miasto zostało nazwane Filipopolis.

 

Następnie, w roku 46 n.e. miasto przejęli Rzymianie i nazwali je Trimontium – osada na trzech wzgórzach. Uczynili je głównym miastem Tracji, przez które przebiegał ważny szlak bałkański – Via Diagonalis. Po upadku Rzymu, we wczesnym średniowieczu, tereny te zasiedliły plemiona słowiańskie, a w IX wieku Płowdiw wszedł w skład Bułgarii. Przez następne kilka stuleci miasto było graniczną twierdzą bizantyjską, a w roku 1363 wpadło w ręce Turków, którzy nadali mu nazwę Filibe.

 

W roku 1878 po zakończeniu wojny rosyjsko-tureckiej miejscowość otrzymała obecną nazwę Płowdiw, a po kongresie berlińskim do 1885 roku była stolicą prowincji tureckiej, autonomicznego państwa Rumelii Wschodniej. We wrześniu roku 1885 prowincję zajęły wojska bułgarskie, a pół roku później, w marcu 1886, całkowite zwierzchnictwo nad prowincją i miastem Turcja przekazała Bułgarii. Od roku 1882 organizowane są tam Targi Płowdiwskie. Przyczyniły się one do rozwoju gospodarczego miasta. Odtąd stało się ono głównym ośrodkiem handlowym Bułgarii. Podczas II wojny światowej Płowdiw, przez krótki czas okupowany był przez Niemców, ale w roku 1944 wyparli ich Rosjanie.

 

Dziś w mieście nadal widać ślady przeszłości. Są tam m.in. pozostałości murów rzymskich, starożytne ruiny i czynny wciąż teatr rzymski. Warto też zobaczyć: turecki minaret z XV i meczet z przełomu XV-XVI wieku, liczne cerkwie i domy z XIX wieku, synagogę oraz Muzeum Archeologiczne – ze skarbem Traków z Panagiuriszte.

 

Obowiązkowo trzeba też zobaczyć samo Stare Miasto usytuowane na wzgórzach oraz ulicę Kniazia Aleksandra I, na której mieszczą się najbardziej luksusowe sklepy oraz liczne kawiarenki, puby i restauracje.

 

Najciekawszy jest tam stadion rzymski, który się znajduje przy placu Dżumaja, przy zbiegu ulic Kniazia Aleksandra I oraz Żelezarskiej. Zbudowano go na wzór stadionu w Delfach w Grecji. Obecnie widoczna jest tylko jego niewielka część, ale kiedyś mieścił aż 30 tys. widzów. Stadion został odkryty w drugiej połowie XX wieku podczas remontu głównej ulicy Płowdiw. Warty zobaczenie jest również meczet Dżumaja Dżamija znajdujący się obok. Meczet wybudowany został przez tureckich najeźdźców, bezpośrednio po zdobyciu Płowdiw w końcu XIV wieku. Był jednym z 50, które wybudowano w Płowdiw za czasów panowania tureckiego. Jego wnętrze zdobią freski o motywach geometrycznych.

 

Ciekawe są wreszcie cerkwie: św. Bogurodzicy, świętych Konstantyna i Heleny i św. Mariny. Pierwsza – św. Bogurodzicy to trójnawowa świątynia wybudowana w roku 1844 przy ul. Mitropolit Paisij. Druga – świętych Konstantyna i Heleny to najstarsza płowdiwska świątynia prawosławna. Jej obecny kształt powstał po przebudowie w roku 1832. Cerkiewne ikony pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku. Wszystkie prawie napisy w cerkwi są w języku greckim. Jeden z nich głosi, że obok świątyni zabito 37 wyznawców Chrystusa, którzy zginęli w roku 304 w okresie prześladowania chrześcijan. Ostatnia wreszcie, pod wezwaniem św. Mariny przy ul. Wyłkowicza odbudowana została po pożarze w roku 1783. Obecny swój kształt zawdzięcza przebudowie z roku 1856. Na jednej ze ścian znajduje sie tablica pamiątkowa św. Erma, legendarnego założyciela wspólnoty chrześcijańskiej w Płowdiw. Cerkiew posiada kunsztownie rzeźbiony ikonostas z początku XIX wieku.

 

Interesująca jest również katolicka katedra pw. św. Ludwika – jedyna świątynia katolicka w Płowdiw, w której znajduje się grób księżnej Marii Luizy Burbon, żony Cara Ferdynanda I.

 

Płowdiw to jedno z najstarszych miast w Europie. Jego wiek porównywalny jest do wieku Troi. Jest znacznie starszy od Rzymu, Aten czy Konstantynopola. Nieznana jest jednak dokładna data założenia miasta. W roku 1975 znaleziono tam pozostałości po świątyni z okresu kultury Kritsko-Mikeńskiej. Odkrycie to jest porównywalne ze znaleziskami na wyspie Knossos.

 

Tracy byli najstarszymi znanymi mieszkańcami półwyspu Bałkańskiego. Ich kultura stanowiła naturalną granicę między kulturami Wschodu i Zachodu. Znani byli z posiadania zaawansowanej wiedzy architektonicznej wykorzystywanej m.in. przy budowie twierdz oraz baszt, bogatej wiedzy na temat rolnictwa i hodowli zwierząt. Znakomity miód pitny oraz trackie wino zachwalane są przez niejednego antycznego autora. Znaleziona biżuteria z czasów trackich świadczy o wysokim poziomie gustu artystycznego. Słynni byli także ze swojej odwagi i zamiłowania do wolności. Nie przypadkiem wodzem największego powstania w dziejach Imperium Rzymskiego był Trak Spartakus. Tracy jako pierwsi stworzyli na terytorium dzisiejszego Płowdiw osadę, w pełni ufortyfikowaną, którą nazywali Ewmolpia.

 

Zdobycie Tracji zajęło Imperium Rzymskiemu dwa wieki. Tracy zachowali natomiast autonomię do roku 46 n.e., kiedy to cesarz Klaudiusz dołączył formalnie Trację do Cesarstwa Rzymskiego. Kilkaset lat później, w IV wieku, gdy dla Cesarstwa Rzymskiego nastaje okres podziału, Płowdiw oraz jego okolice znalazły się w części wschodniej, czyli Bizancjum. Zaczyna się nowy okres w życiu metropolii. W tym okresie na terenie obecnej Bułgarii, zaczynają osiedlać się Słowianie, którzy diametralnie zmieniają skład etniczny całego regionu. Nazywają miasto Pyłdin, skąd też pochodzi dzisiejsza nazwa Płowdiw.

 

Po stworzeniu pierwszego carstwa bułgarskiego, w roku 681, Płowdiw staje się miastem granicznym o strategicznym znaczeniu i zostaje zdobyty przez Bułgarów pod wodzą Chana Kruma w roku 812 (oficjalne jego dołączenie do terytorium Bułgarii następuje dopiero w roku 834). Płowdiw często przechodził następnie z rąk bułgarskich do bizantyjskich i odwrotnie. Pomimo że okresy panowania Bułgarów były krótkie, to jednak pozwoliły Słowianom na trwałe osadzenie się w Płowdiw i okolicy.

 

W XIV wieku Turcy najechali półwysep Bałkański i zdobyli Konstantynopol oraz terytoria w porzeczu Maricy wraz z Płowdiwem. O klęsce miasta przesądziło odkrycie przez Turków głównej arterii dostarczającej wodę pitną. W okresie bułgarskiego renesansu, XVIII-XIX wiek, w siłę rosło bułgarskie drobnomieszczaństwo. Handlując z Europą oraz Rosją bułgarskie elity stały się otwarte na nowe wpływy kulturalne. Zaczynały też zwracać uwagę na naukę i edukację. Zaczęto też budować nowe cerkwie oraz dążyć do uniezależnienia bułgarskiej cerkwi. Wielkim wydarzeniem była tam pierwsza liturgia odprawiona w języku bułgarskim w cerkwi „Św. Bogurodzicy” w roku 1859 i rok później decyzja płowdiwskiego metropolity Paisija ogłaszającego niepodległość (autokefalię) cerkwi bułgarskiej. Oficjalnie Turcy uznali ją dopiero 10 lat później – w roku 1870. Ich decyzja oznaczała też uznanie istnienia narodu bułgarskiego. Wcześniej Bułgarzy określani byli mianem „Chrześcijan”.

 

Płowdiw odegrał też znaczącą rolę w rozwoju bułgarskiego systemu edukacji. W roku 1839 założono tam pierwszą bułgarską szkołę, a 11 lat później otwarto w mieście pierwszą nowoczesną szkołę wieloklasową. W Płowdiw założono także pierwsze bułgarskie wydawnictwo oraz pierwszą drukarnię.

 

Po wojnie rosyjsko-tureckiej – w roku 1878 został podpisany traktat w San Stefano, zgodnie z którym powstało państwo bułgarskie obejmujące wszystkie terytoria zamieszkałe przez Bułgarów. Stolicą nowego państwa bułgarskiego zostało Płowdiw. Mocarstwa europejskie zaniepokojone powstaniem nowego państwa bułgarskiego wymusiły jego podział na dwie części: niepodległe Księstwo Bułgarii ze stolicą w Sofii oraz Wschodnią Rumelię, jako autonomiczne terytorium tureckie ze stolicą w Płowdiw, które od zjednoczenia Bułgarii, po dziś dzień, pozostaje drugim co do wielkości miastem oraz największym centrum kulturalnym Bułgarii.

 

Tekst i zdjęcia:

Leszek Wątróbski

Categories: Reportaże

Write a Comment

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*