Niechorze Willa Amerykanina

Polska mało znana


Dawna wieś rybacka – nazywana do roku 1945 Horst albo Ostseebad Horst. Dziś ta nadmorska miejscowość wypoczynkowa liczy około tysiąca stałych mieszkańców. Osada usytuowana jest pomiędzy Morzem Bałtyckim, jeziorem Liwia Łuża i rzeką Liwka, stanowiącą naturalną granicę pomiędzy Niechorzem i sąsiednią Pogorzelicą.

 

Niechorze to atrakcyjna miejscowość letniskowa, będąca jednocześnie siedliskiem łabędzi i ptaków wodno-błotnych. Jeszcze w latach pięćdziesiątych XX wieku tamtejsze jezioro spełniało rolę typowo rekreacyjną. Obecnie, od roku 1959, jest ścisłym rezerwatem ornitologicznym.

 

Najstarsza informacja o Niechorzu pochodzi z roku 1180. Była to pierwotnie mała osada, złożona z dwóch części: starszej o nazwie Gross Horst i nowszej Klein Horst. Mieszkańcy starszej, zachodniej części, położonej przy klifowym brzegu Morza Bałtyckiego żyli z rolnictwa – nowszej, położonej na terenach przylegających do jeziora, utrzymywali się z połowów ryb w jeziorze i morzu. W starszej części do dziś można spotkać dawne zagrody z XVIII-XIX wieku.

 

Niechorze, jako kąpielisko, znane już było na początku XIX wieku. Jego prawdziwy jednak rozwój zaczyna się dopiero po roku 1870. Od tego czasu zwiększała się tam systematycznie liczba turystów. I tak, w roku 1889, zarejestrowano tam 700 letników, a przed wybuchem I wojny światowej było ich już trzykrotnie więcej.

 

W roku 1931 obie miejscowości: Gross Horst i Klein Horst połączono ze sobą. Powstało wówczas kąpielisko morskie o nazwie Ostseebad Horst. Obecna nazwa Niechorze pojawiła się zaraz po II wojnie światowej.

 

Do największych atrakcji Niechorza należą dziś: latarnia morska z roku 1866, zabytkowe domy rybackie z XVIII i XIX wieku, stara stacja kolejki wąskotorowej oraz Muzeum Rybołówstwa Morskiego, w którym można zobaczyć ciekawe eksponaty marynistyczne i dawne przedmioty użytkowe, pochodzące z domostw i gospodarstw rybaków.

 

Licząca 45 m wysokości latarnia morska w Niechorzu wznosi się na klifowym brzegu 22 m n.p.m. i uznawana jest za jedną z najpiękniejszych pod względem architektury latarni morskich nad Bałtykiem. Aby dotrzeć do udostępnionego dla zwiedzających tarasu widokowego, znajdującego się na wysokości 35,7 m, trzeba pokonać 208 schodów. Z balkonu latarni morskiej rozciąga się przepiękny widok na morze i malownicze okolice Niechorza. Dziś światło latarni morskiej w Niechorzu widoczne jest z odległości 20 mil morskich, tj. około 37 km.

 

U podnóża klifu, na którym zbudowano latarnię, znajduje się ciekawa budowla – potężna opaska betonowa, zabezpieczająca brzeg morski przed osuwaniem się, tzw. abrazja. Ta monumentalna, bo około 500-metrowej długości budowla z kamienia i betonu, zwana przez tubylców „wałem”, a przez turystów po prostu promenadą, powstała w latach 1914-1915.

 

Będąc w Niechorzu, nie sposób nie wspomnieć o kolejce wąskotorowej, przejętej w ostatnich latach przez lokalne władze od PKP. Buchający dymem parowóz, Px48 z początku lat pięćdziesiątych XX wieku, ciągnący odkryte wagony pełne turystów to widok, który na stałe wtopił się w krajobraz tej miejscowości. Kolej wąskotorowa, będąca aktualnie w remoncie, pełni do dziś rolę środka komunikacji, kursując wahadłowo pomiędzy 5 miejscowościami Gminy Rewal.

 

Ciekawe jest również Muzeum Rybołówstwa Morskiego ukazujące specyfikę zawodu rybaka oraz przedstawiające cząstkę kultury pomorskiej. Myśl o jego utworzenia narodziła się w sercu byłego rybaka łodziowego Henryka Gmyrka, który wokół projektu rybackiej ekspozycji zgromadził grono pasjonatów i orędowników.

 

Społeczny komitet organizacji muzeum w Niechorzu powołany został w roku 1992. Po intensywnych, nie pozbawionych trudów staraniach, na pomieszczenie muzeum rada gminy przydzieliła odpowiedni budynek wraz z placem oraz fundusze konieczne na jego remont i adaptację. Z pomocą H. Gmyrka, S. Kropidłowskiego, Z. Bancewicza, J. Jasickiego, Muzeum Narodowego w Szczecinie, Szczecińskiego Urzędu Morskiego oraz zbiorów marynistycznych ze szkoły podstawowej w Niechorzu oraz zakupów, darów i licznych depozytów otwarto tam w roku 1994 Muzeum Rybołówstwa Morskiego. Dzisiejsza ekspozycja mieści się również na placu przed budynkiem. Są tam m.in. łodzie, sprzęt do wyciągania połowów, miniatury sieci, sprzęt zabezpieczający żeglugę, dawne narzędzia do odłowu ryb. Gabloty muzealne wypełniają natomiast dokumenty, zdjęcia pierwszych rybaków oraz ich sprzęt oraz zwierzęta i ptaki regionu nadmorskiego.

 

Interesujący jest także sam budynek muzeum. Zbudowano go w roku 1933 przy dawnej Waldstrasse 33. Można tam było wynająć pokój z aneksem kuchennym na wakacje. Przed wojną był to niezwykle okazały dom, którego właściciel, jako jeden z pierwszych niechorzan, posiadał samochód i murowany garaż, z jedynym w miejscowości, głębokim kanałem do napraw podwozia, a jego właściciel dość regularnie podróżował do USA w celach zarobkowych. Ponoć z każdej podróży przywoził nowy samochód. Pewnie dlatego przez długie lata dom nazywano „willą Amerykanina”.

 

Dziś przy muzeum działa stowarzyszenie Forum Inicjatyw Młodzieżowych, które jest zaangażowane w promowanie małej ojczyzny poprzez odtwarzanie życia dawnej osady rybackiej. Prezentacja rzemiosł dawnych i działania artystyczne są jedną z wielu form aktywności młodych ludzi z terenu gminy.

 

Przez Niechorze przebiegają ponadto dwa znakowane szlaki turystyczne: szlak Liwiej Łuży – rozpoczynający się i kończący przed stacją kolejki wąskotorowej i szlak nadmorski E9 im. dr. Czesława Piskorskiego, prowadzący ze Świnoujścia do Kołobrzegu.

 

Ciekawym miejscem, które warto odwiedzić w Niechorzu jest park miniatur latarni morskich. Tamtejsi przewodnicy zapoznają zwiedzających z latarniami morskimi polskiego wybrzeża i ich niezwykła historią. Eksponowane tam latarnie są modelami wykonanymi w skali 1:10 z niespotykaną wiernością i przy wykorzystaniu najnowszej techniki.

 

Tekst i zdjęcia:

Leszek Wątróbski

Categories: Reportaże

Write a Comment

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*