Gród pomorski "Skwilbin"

Polska mało znana


„Skwilbin” to dawna nazwa pomorskiego Świdwina, położonego w województwie zachodniopomorskim nad rzeką Regą, pomiędzy Kołobrzegiem a Wielkopolską, liczącego dziś ponad 15 tys. mieszkańców. Świdwin jest obecnie jednym z najbogatszych w zabytki miast Pomorza Zachodniego. Stanowi także prężny ośrodek gospodarczy – istnieje tam wiele firm o charakterze usługowym i produkcyjnym, głównie spożywczym, drzewnym, maszynowym i przetwórstwa tworzyw sztucznych.

 

Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z roku 1280. Już jednak w XII wieku istniał tam gród pomorski, który w XIII wieku został przekazany przez księcia Barnima I zakonowi Norbertanów z Trzebiatowa, a następnie włączony do Nowej Marchii jako lenno książąt meklemburskich.

 

Z historii miasta najbardziej znana jest wojna z roku 1469 – tzw. zatarg o krowę. Spór ten, pomiędzy mieszkańcem Świdwina a Białogardu, doprowadził do wybuchu wielkiej bitwy, w której zginęło ponad 300 osób. Wojna zakończyła się zwycięstwem Świdwina. Na pamiątkę tego wydarzenia organizowana jest tam corocznie „bitwa o krowę”.

 

Nazwa miasta nie jest historycznie udokumentowana. Najczęściej przyjmowana hipoteza wywodzi ją od słów pomorskich „Skwilbin” lub „Skwielbin” oznaczające „krążek na bagnie”, co znaczyłoby miasto położone na suchym krążku bagnistej rzeki Regi.

 

Najstarsza pieczęć miasta datowana jest na rok 1296. Datę tę przyjmuje się za początek istnienia miasta. Od roku 1319 Świdwin był miastem prywatnym rodu Wedlów, a w latach 1384-1455 należał do zakonu krzyżackiego. W roku 1477 powstał tam klasztor Kartuzów, który się sekularyzował w roku 1539. W XIX wieku, na zachodnim brzegu Regi, na powierzchni 12 hektarów, został założony park miejski, który istnieje do dziś, a na początku XX wieku wzniesiono w mieście wieżę Bismarcka, z której roztacza się piękny widok na Świdwin i okolice.

 

Świdwin został wyzwolony przez wojska sowieckie w roku 1945. Kilka dni później nastąpiło objęcie urzędu przez pierwszego polskiego burmistrza Jana Górskiego. Tymczasowa Miejska Rada Narodowa uchwaliła polską nazwę miasta: Świdwin. Stopniowo powstawały polskie szkoły, zakłady pracy i instytucje. Zniszczenia wojenne usuwano aż do lat pięćdziesiątych. Świdwiński zamek został w latach powojennych zniszczony przez pożar. Odbudowano go i w roku 1968 przeznaczono na siedzibę ośrodka kultury. Tę rolę pełni do dziś. Dużą rolę w rozwoju miasta odgrywała lotnicza jednostka wojskowa – jedna z największych w tej części Polski. Dziś miasto stanowi siedzibę oddziału wojsk NATO. Działania logistyczne lotnictwa polskiego są zabezpieczane przez 21 Bazę Lotniczą. Znajduje się tam również 1 Skrzydło Lotnictwa Taktycznego sprawujące dowodzenie nad lotnictwem w ramach Pomorskiego Okręgu Wojskowego, w tym również nad tutejszą 40 Eskadrą Lotnictwa Taktycznego.

 

O potencjale Świdwina stanowi połączenie tradycji z nowoczesnością. Niewątpliwie największą atrakcją jest nowoczesny Park Wodny Relax, czyli wielozadaniowa, kryta pływalnia. Znajduje się w niej basen sportowy, dostosowany do organizacji zawodów międzynarodowych.

 

Największym zabytkiem miasta jest tamtejszy zamek. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1317 roku. Jego budowa sięga jednak czasów przed nadaniem praw miejskich, czyli przed rokiem 1296. Pierwszym budowniczym zamku był książę Przybysław IV. Kontynuował ją następnie książę Mikołaj z Orla, który dokończył budowę warownego zamku, wybudował most zwodzony oraz przystosował rzekę do roli fosy. Po wycofaniu się książąt Orla ze Świdwina nowymi właścicielami zamku stali się Duńczycy: Mikołaj Olafsohn i Wed Wedel, którego wnuk Henning popadł w długi i uwikłany w sieć machinacji krzyżackich zrzekł się prawa do swych dóbr. Wtedy to Krzyżacy osadzili na zamku wójta Walrabe von Schaffenberga i podjęli prace związane z adaptacją obiektu dla potrzeb zakonnych. Reguła zakonna wymagała dobudowania kaplicy, refektarza i innych pomieszczeń, a obronność – wysokiej wieży. W zamku zamieszkało, obok wójta, dwunastu braci zakonnych. Dla nich postawiono tymczasowo skrzydło południowe.

 

Po kilku wiekach brandenburskiego panowania Świdwin wrócił do Polski. Działania wojenne, choć ominęły zamek bezpośrednio, pozbawiły go na pewien czas właściciela i użytkownika, który mógłby chociaż przeprowadzić bieżącą konserwację. Pożar, który strawił w latach pięćdziesiątych skrzydło północne, przyczynił się do dalszego pogorszenia stanu technicznego. Zamek nie nadawał się do dalszego użytkowania. Podjęto decyzję o odbudowie zamku dla potrzeb kultury i turystyki. Bogata historia, oryginalne założenia obronne, wartości techniczne i artystyczne stawiają zamek w Świdwinie w rzędzie najcenniejszych zabytków województwa zachodniopomorskiego, a także i w kraju.

 

Godny zobaczenia jest również gotycki kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy z roku 1338, o kształcie bazyliki, zbudowany z ciemnej cegły. W roku 1538 kościół przemianowano na świątynię protestancką. Po II wojnie światowej kościół przejęty został ponownie przez katolików. W roku 1947 powołano Komitet Odbudowy Kościoła, a w roku 1982 świątynię ponownie konsekrowano.

 

Ciekawa jest ponadto tzw. Brama Kamienna z XIV wieku strzegąca dawniej wejścia do miasta od strony Białogardu, wielokrotnie przebudowywana. Brama przetrwała kilkaset lat i nadal jest jednym z najcenniejszych zabytków Świdwina. Dawne wejście do jej środka, zlokalizowane u podnóża bramy, zostało zamurowane. Obecnie jedyna droga do jej wnętrza prowadzi z przyległej kamieniczki.

 

Tekst i zdjęcia:

Leszek Wątróbski

Categories: Reportaże

Write a Comment

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*