Annus Mirabilis, czyli Rok Cudu Politycznego (Korespondencja z Jersey City)

W dniach 13 i 14 czerwca, w Hotelu Hyatt Regency w Jersey City, odbyło się 67. spotkanie Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce (PIASA). Hotel ten jest ulokowany nad rzeką Hudson ze wspaniałym widokiem na dolny Manhattan. W pobliżu tego hotelu znajduje się imponujący, dramatyczny pomnik przypominający zdradziecki atak Stalina na Polskę, 17 września 1939 roku. Był to bagnet w plecy dla Polski. Tablica pamiątkowa na pomniku przypomina o tajnej umowie Ribentropa i Mołotowa, ministrów spraw zagranicznych Niemiec i Rosji Sowieckiej. Dwa miliony Polaków, kobiet, dzieci i starców pomarło w drodze na Syberię i przy katorżniczej pracy w sowieckich łagrach.

Tablica ta przypomina, że pomnik ten dedykowany jest milionom polskich obywateli i bohaterów, którzy swoje życie oddali w walce przeciw komunizmowi, w walce za “Naszą i Waszą wolność”. Lokalizacją tego pomnika Polonia nowojorska osiągnęła ogromny sukces, znajduje się on w ruchliwym miejscu, vis a vis powalonych budynków World Trade Center. Stąd też jest piękny widok na Statue of Liberty, którą nasi, zamieszkali w Nowym Jorku, rodacy żartobliwie nazywają “Stasiu of Liberty”.

Dwudniowa Konferencja Naukowa ściągnęła do Jersey City ponad 100-osobową grupę wybitnych polskich naukowców ze Stanów Zjednoczonych, z Kanady i z Polski, artystów i inżynierów. Ta multidyscyplinarna konferencja, która dotyczyła polskich i polsko-amerykańskich spraw, zorganizowana została we współpracy z Polską Fundacją Kulturalną w Clark, stan New Jersey. Program był bardzo zróżnicowany i trudno często było dokonać wyboru, na którą sesję się wybrać.

Gospodarzem zjazdu był profesor Tadeusz Gromada, obecny prezes PIASA. PIASA jest organizacją naukową, której członkami są naukowcy, artyści i profesjonaliści, a ich celem jest rozpowszechnianie wiedzy o dorobku naukowym Polski oraz o udziale Polonii amerykańskiej w życiu codziennym i kulturze Ameryki. Tadeusz Gromada urodził się w Passaic w New Jersey. Jego rodzice, którzy przybyli do Ameryki z Podhala w latach 20. ubiegłego wieku, byli bardzo aktywni w środowisku polonijnym. W młodzieńczych latach Tadeusz Gromada tańczył w zespole góralskim, który założyli jego rodzice, studiował historię na Nowojorskim Uniwersytecie. W latach późniejszych był wykładowcą na tej uczelni ze specjalizacją historii Europy Wschodniej, w szczególności historii Polski, Czech i Słowacji. Jest autorem dużej ilości publikacji z tej dziedziny. Wraz ze swoją siostrą wydawał czasopismo “Tatrzański Orzeł”.

Już jako student zainteresował się Polskim Instytutem Naukowym w Nowym Jorku. Od 1971 roku pełnił różne funkcje w zarządzie PIASA. W ubiegłym roku został wybrany prezesem tego 67-letniego Instytutu Naukowego. Jest emerytowanym profesorem historii Uniwersytetu Stanu New Jersey.

Gubernator stanu New Jersey mianował jego przewodniczącym Stanowej Komisji Wschodnio-Europejskiej ds. Historii. Był doradcą amerykańskiego Ministerstwa Edukacji, Instytutu Smithsonian i Kongresu Polonii. Począwszy z rokiem 1989 nawiązał współpracę z Polską Akademią Umiejętności w Krakowie i Polską Akademią Nauk w Warszawie. W 1993 roku rząd RP odznaczył go Kawalerskim Krzyżem Zasługi, a w roku 2000 otrzymał Oficerski Krzyż Zasługi.
Głównym tematem obrad była dwudziesta rocznica “Okrągłego Stołu”, dwudziesta rocznica niepodległości Polski. Dzień ten 4 czerwca 1989 roku został nazwany Annus Mirabilis – Rok Cudu Politycznego. Było to wydarzenie, które przejdzie do historii świata. Potwierdziło się powiedzenie Stalina, że “komunizm pasuje do Polski tak, jak siodło do krowy”. Profesor Jan Kubik z Rutgers University stwierdził, że najczęściej w opinii publicznej koniec komunizmu w Europie wiąże się z upadkiem Berlińskiego Muru, a nie z polskim “Okrągłym Stołem”. Profesor Kubik mówił, że “Solidarność’’ nie jest we współczesnym świecie tak dobrze znana jak na przykład zmiany społeczne wywołane w Indiach czy też w Południowej Afryce. Niemiecki kanclerz Angela Merkel przyznaje jednak, że obalenie Muru Berlińskiego nie byłoby możliwe bez “Solidarności”. Żyjemy w epoce telewizji i właśnie ten moment powalenia muru w Berlinie obejrzały setki milionów ludzi dookoła świata. Są to skróty myślowe, na które należy odpowiednio reagować.

Głównym mówcą podczas uroczystego bankietu był Jego Ekscelencja John R. Davis, były ambasador Stanów Zjednoczonych w Polsce w pamiętnych latach zmagań “Solidarności” z systemem komunistycznym. John Davis urodził się w Wisconsin. W czasie drugiej wojny światowej służył w amerykańskiej Marynarce Wojennej. Przez 39 lat pracował w Służbie Dyplomatycznej USA. Ambasadorem Polski był w latach 1981 – 1990.

Mówił o raporcie pułkownika R. Kuklińskiego w sprawie stanu wyjątkowego. Ktoś trzymał ten raport w szufladzie w Waszyngtonie i dlatego też 13 grudnia był kompletnym zaskoczeniem również i dla amerykańskiej ambasady w Warszawie. Przypomniał pogrzeb księdza Popiełuszki w 1985 roku. Na głównym placu w Warszawie zebrało się kilkaset tysięcy ludzi. Plac został otoczony przez ZOMO, sytuacja była bardzo napięta. Podczas tej uroczystości przemówił Lech Wałęsa i jak się wyraził ambasador Davis, Wałęsa w genialny sposób rozładował napiętą sytuację. Ludzie rozeszli się bez żadnych starć z ZOMO. Ambasador David podkreślił, że w tym roku mija 90. rocznica stosunków dyplomatycznych pomiędzy Polską, a Stanami Zjednoczonymi.

Krzysztof Kasprzyk, Konsul Generalny RP w Nowym Jorku, przypomniał, że jest to rok jubileuszowy, 70-lecie wybuchu drugiej wojny światowej, 20-lecie upadku komunizmu i odzyskania przez Polskę niepodległości, 10-lecie naszego członkostwa w NATO, 5-lecie członkostwa w Unii Europejskiej. Konsul Kasprzyk przypomniał o niedawnej uroczystości nadania skrzyżowaniu Alei Madison z 37 ulicą nazwy Jan Karski Center. W uroczystości wziął udział burmistrz Nowego Jorku, Bloomberg, w towarzystwie Billa Clintona. Bill Clinton był studentem profesora Jana Karskiego.

Z poczuciem dumy konsul Kasprzyk mówił o otwarciu Polskiej Katedry na Nowojorskim Uniwersytecie Columbia. Zebrano sumę 3 milionów dolarów, była to kwota konieczna do sfinalizowania tego planu. Katedra Polska będzie nowoczesnym inkubatorem wiedzy o Polsce, kraju wielkich tradycji, państwa, które dało przykład obalenia nieszczęśliwego eksperymentu XX wieku, jakim był komunizm. Polska odzyskała niepodległość bez cienia przemocy, bez jednej kropli krwi. Columbijska Katedra będzie kształciła magistrów i doktorów, “ambasadorów’’ polskości.

W programie była również sesja poświęcona wybitnym inżynierom polskim w Ameryce. Sesję tę poprowadził doktor Janusz Romański, wykładowca Widener University w Filadelfii i inżynier konstruktor Zakładów Helikopterowych Piaseckiego. Podczas tej sesji inżynier Janusz Zastocki przedstawił postać Erazma Jerzmanowskiego w swoim odczycie “Człowiek, który oświetlił nasze ulice’’. W tym roku wypada setna rocznica śmierci słynnego polskiego inżyniera i filantropisty.

Postać Tadeusza Sendzimira, “ojca” przeróbki stali, właściciela dużych ilości patentów specjalistycznych, przedstawił doktor Wojciech Misiołek, wykładowca Lehigh University w Pensylwanii. O mostach Rudolfa Modrzejewskiego mówił doktor Jan Plachta z Chicago. Postać Franka Piaseckiego, słynnego projektanta amerykańskich helikopterów, działacza społecznego i filantropisty, przedstawił doktor Janusz Romański. Doktor Zbigniew Krawczyk mówił o znaczkach, które honorowały słynnych polskich inżynierów.

Profesor Antony Kruszewski z Teksasu przypomniał proces odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku. Były to bardzo mało zn
ane wydarzenia szczególnie w Polsce po drugiej wojnie światowej. Komunistyczna propaganda fałszowała fakty historyczne, stąd też kilka generacji młodzieży wykształconej w latach powojennych w Polsce nie zna swej własnej historii. Polska odzyskała swą niepodległość dzięki zwycięstwie aliantów w Europie, upadku imperium austriacko-węgierskiego i sukcesu bolszewickiej rewolucji. Ogromną rolę odegrali w tym procesie Ignacy Paderewski, światowej sławy pianista, i Roman Dmowski. Udokumentowane są liczne kontakty Ignacego Paderewskiego z czołowymi doradcami prezydenta Wilsona. Profesor Kruszewski poinformował, że Ignacy Paderewski był faworyzowany przez Amerykanów jako kandydat na prezydenta Polski. Piłsudski nie był przyjaźnie widziany w Stanach Zjednoczonych.

W Szwajcarii w Komitecie Pomocy Ofiarom Wojennym w Polsce działał Henryk Sienkiewicz, laureat Nagrody Nobla w 1905 roku, i Maria Skłodowska-Curie. Maria Skłodowska-Curie była jedynym wtedy naukowcom, który otrzymał dwie Nagrody Nobla, w fizyce i w chemii.

Profesor Biskupski mówił o sprawie polskiej i Traktacie Wersalskim. Według jego badań naukowych prezydent Wilson nie był przyjaźnie ustosunkowany do Polski. Zgodził się na niepodległość Polski tylko pod warunkiem, że kraje europejskie zaakceptują taką decyzję. Prezydent Wilson mało znał się na sprawach Europy. 90% opinii publicznej w Stanach Zjednoczonych było przeciwne niepodległości Polski. Niepodległa Polska była uważana za szkodliwą dla stabilizacji europejskiej. Żydzi amerykańscy byli wrogo nastawieni wobec niepodległości Polski. Powodem było geograficzne położenie Polski pomiędzy dwoma mocarstwami, z których żadne nie życzyło sobie niepodległości naszego kraju.

Profesor Anna Cienciała (urodziła się w Gdańsku tuż przed wybuchem wojny) z Uniwersytetu w Kansas mówiła o Polsce przed wybuchem drugiej wojny światowej. Czy były alternatywy? Profesor Cienciała jest autorką nagrodzonej książki “Katyń, bezkarne przestępstwo”. Według niej Polska nie miała żadnej alternatywy. Niemieckie żądanie budowy autostrady przez Polski przesmyk było tylko i wyłącznie kamuflażem. Niemcy byli zdecydowani co do losu Polski. Ostatnio Rosjanie uparcie twierdzą, że żądania niemieckie wobec Polski trudno uznać za nieuzasadnione. Według Rosjan Stalin nie miał innego wyjścia niż zawrzeć pakt o nieagresji z Hitlerem, aby odroczyć wojnę z Niemcami i zająć pozycje obronne na zachód od starej granicy radzieckiej. Interwencję tę również tłumaczyli Rosjanie jako od dawna wyczekiwane wyzwolenie i zjednoczenie Ukrainy i Białorusi.

Doktor Karol Chodkowski mówił o Armii Krajowej i grupie partyzantki żydowskiej braci Bielskich. Doktor Chodkowski powiązał ten wątek z historii drugiej wojny światowej z filmem “Defiance” (Odwet). Film ten nie jest zgodny z faktami historycznymi. Partyzantka żydowska braci Bielskich popełniła wiele morderstw wśród ludności polskiej. Tylko w jednej polskiej wiosce wymordowano 150 osób. Te wydarzenia są pominięte w filmie “Defiance”. Swój wykład doktor Chodkowski oparł na polskich i rosyjskich dokumentach historycznych.

Pani Maria Szonert-Binienda mówiła o swej książce “Null and Void; Subjugation of Poland After World War II”. Polacy przedstawieni są jako nacjonaliści, faszyści i antysemici. Pani Szonert przypomniała wydarzenia w Kielcach, 4 lipca 1946 roku. Podczas uroczystego przyjęcia w amerykańskiej ambasadzie w Warszawie z okazji amerykańskiego Święta Niepodległości dociera wiadomość wyprodukowana przez sowieckie NKWD, że Polacy mordują Żydów w Kielcach. Pora tych wydarzeń była dokładnie przemyślana przez NKWD w celu zwiększenia efektów politycznych.

Emerytowany architekt Julian Kulski zaprezentował fragmenty swego filmu dokumentalnego, który został opracowany na podstawie jego własnych doświadczeń, gdy jako kilkunastoletni młodzieniec brał udział w Powstaniu Warszawskim. Film został wyprodukowany przez amerykańską ekipę filmową z poparciem Historycznego Muzeum Smithsonian w Waszyngtonie. Julian Kulski planuje rozpowszechnić ten film wśród szkół amerykańskich, aby zaznajomić młodzież z własnymi doświadczeniami wojennymi. Mógłby być również bardzo pouczający w naszym lokalnym środowisku.

Zakończeniem konferencji było przedstawienie teatralne, jednoaktowy monodram Kazimierza Brauna “Helena – Rzecz o Modrzejewskiej”. Przedstawienie to w wykonaniu Niny Polan zorganizowano z okazji setnej rocznicy śmierci aktorki Heleny Modrzejewskiej. Było to pożegnanie z jej domem w Arden, pożegnanie z marzeniami, podsumowanie tego, co wydarzyło się w życiu tej słynnej aktorki. Arden znajduje się w Orange County, w miejscowości Modjeska, na południowy wschód od Los Angeles. Obecnie dom Modrzejewskiej jest obiektem muzealnym, pieczołowicie utrzymywanym, poprzez wcześniejszą rezerwację jest dostępny dla wizyt turystycznych.
dr Jan S. Plachta

Categories: Reportaże

Write a Comment

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*