RPO zaskarżył do Trybunału Konstytucyjnego trzy ustawy ws. TK

fot.Rafał Guz/EPA

fot.Rafał Guz/EPA

Ingerencję władzy wykonawczej w prace TK, ograniczenie kompetencji TK do ochrony praw i wolności obywateli oraz naruszenie praw pracowników Biura TK – zarzucił Rzecznik Praw Obywatelskich trzem ustawom ws. TK, które w piątek zaskarżył do Trybunału Konstytucyjnego.

Chodzi o uchwalone w listopadzie i grudniu zeszłego roku: ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, ustawę organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę z przepisami wprowadzającymi obie te ustawy.

Poseł Marek Ast (PiS) ocenił, że zarzuty RPO nie mają mocnych podstaw – „są po prostu chybione”.

Prezydent Andrzej Duda podpisał te trzy ustawy 19 grudnia zeszłego roku. Tego samego dnia późnym wieczorem zostały one ogłoszone w Dzienniku Ustaw. Moc straciła wtedy poprzednia ustawa o TK z 22 lipca 2016 r. W grudniu weszła w życie część przepisów nowych ustaw – m.in. te, które umożliwiły powołanie przez prezydenta sędzi Julii Przyłębskiej na prezesa TK. 3 stycznia tego roku weszła w życie zasadnicza część nowych ustaw.

Zdaniem RPO Adama Bodnara przepisy naruszyły trójpodział władzy, gdyż uzależniono publikację orzeczeń Trybunału „od tego, jaki status nadaje im inna władza”. Jak przypomniał Rzecznik zgodnie z konstytucją orzeczenia TK „podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Ustawa nie może tego zmienić”.

Niekonstytucyjne są też – według Bodnara – regulacje „włączające do orzekania osoby, które zostały zaprzysiężone na zajęte już miejsca”. Chodzi o sędziów: Mariusza Muszyńskiego, Lecha Morawskiego i Henryka Ciocha. Poprzedni prezes TK Andrzej Rzepliński nie dopuszczał ich przez ponad rok do orzekania w TK, powołując się na wyroki TK z grudnia 2015 r. o tym, że ich miejsca są zajęte przez trzech sędziów wybranych w październiku 2015 r. na podstawie prawnej uznanej przez TK za zgodną z konstytucją – Romana Hausera, Krzysztofa Ślebzaka i Andrzeja Jakubeckiego, od których prezydent nie przyjął ślubowania.

„Z konstytucji wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że TK składa się z 15 sędziów. Czyli skoro sędziowie zostali wybrani, choć nie są zaprzysiężeni, to powołanie kolejnych wymagałoby zmiany w konstytucji tego 15-osobowego limitu” – wskazał RPO.

RPO zwrócił także uwagę na prawa pracowników Biura Trybunału, których – jak zaznaczył – „ustawa pozwala wyrzucić z pracy bez podania przyczyny”. Wskazał, że w miejsce Biura Trybunału utworzono Kancelarię Trybunału i Biuro Służby Prawnej Trybunału.

Wskazał, że „pracownicy Biura Trybunału stracą pracę do końca 2017 r., jeśli nie dostaną propozycji przejścia do nowych jednostek albo jeśli nie przyjmą nowych warunków pracy i płacy. Trzymiesięczne odprawy dostaną tylko ci, którzy pracowali w Trybunale ponad osiem lat”. „Pracodawca nie ma obowiązku podawania przyczyn swojej decyzji, mimo że zadania i praca nowych jednostek organizacyjnych są dokładnie takie same jak Biura, nie ma też mowy o nowych wymaganiach dla pracowników” – dodał.

„Wygaśnięcie stosunku pracy z mocy samego prawa pozbawia też tych pracowników ochrony sądowej. Bo droga sądowa jest co prawda otwarta, ale w jaki sposób i na podstawie jakich kryteriów sąd miałby zbadać przyczyny niezaproponowania przez pracodawcę pracownikowi nowych warunków pracy i płacy” – argumentuje Bodnar.

Według Rzecznika przepisy dały też „władzy wykonawczej prawo do wszczynania postępowania dyscyplinarnego wobec sędziów TK”. Jak zaznaczył ustawodawca przyjął bowiem założenie, że „sygnał o ewentualnym przewinieniu sędziego TK, stanowiącym podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej, nadejść może nie tylko z Trybunału od innego sędziego, czy też sędziów, ale też z zewnątrz – od prezydenta, który otrzymał w tej sprawie wniosek prokuratora generalnego, będącego jednocześnie ministrem sprawiedliwości, czyli członkiem rządu”.

Rzecznik wskazał też na problem uniemożliwienia Trybunałowi orzekania w sprawie przepisów, które przestały obowiązywać. Chodzi o regulację, zgodnie z którą TK może wydać orzeczenie – w odniesieniu do przepisów, które utraciły moc obowiązującą – tylko wtedy, jeśli postępowanie zostało wszczęte skargą konstytucyjną obywatela. „Jeśli postępowanie przed Trybunałem zostało wszczęte w inny sposób np. w drodze wniosku uprawnionego podmiotu albo pytaniem prawnym sądu TK zobowiązany jest umorzyć takie postępowanie” – napisał RPO.

Jak wskazał – w jego ocenie – naruszono w ten sposób podstawowe prawa i wolności obywateli. „Przy obowiązywaniu takiego przepisu TK nie mógłby wydać wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność dekretów o stanie wojennym, a więc aktów prawnych totalitarnego państwa komunistycznego, które naruszyły fundamentalne prawa człowieka, tak jak uczynił to 16 marca 2011 r. na wniosek RPO” – podkreślił.

Zdaniem posła Asta wniosek RPO będzie okazją, by przekonać się, że te przepisy są zgodne z konstytucją. „Rzecznik od samego początku był krytycznie nastawiony do sejmowych propozycji zreformowania TK. Ta skarga mnie nie zaskakuje. Myśmy analizowali projekty ustaw pod kątem ewentualnej niekonstytucyjności przepisów i wydaje mi się, że zarzuty, które RPO podnosi są po prostu chybione” – powiedział PAP Ast.

„Sama ustawa – myślę tu o organizacji i trybie postępowania przed TK – powiela w dużej mierze rozwiązania, które obowiązywała już wcześniej (…) natomiast ustawa o statusie sędziów Trybunału w żaden sposób nie wkracza w materię konstytucyjną tak, by można było taki zarzut postawić” – ocenił. „Natomiast oczywiście każdy ma prawo ze skargą do TK wystąpić” – dodał poseł. (PAP)

Categories: Polska

Write a Comment

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*