Z archiwum fotograficznego MPA: polonijny sierociniec w Niles

Z archiwum fotograficznego MPA: polonijny sierociniec w Niles

Jednym z ostatnio zarchiwizowanych cyfrowo obiektów w Muzeum Polskim w Ameryce jest album wypełniony zdjęciami dokumentującymi budynki, pomieszczenia i życie w polonijnym domu dziecka w Niles. Fotografiom towarzyszą informacje o instytucji, jej siedzibie i zasadach funkcjonowania, które nie wszystkim przypadały do gustu…

mpa4

Zdjęcia maluchów w sierocińcu: przedszkole czy też w ówczesnej polszczyźnie „ochronka” dla dzieci od 2 do 6 lat

Album został wykonany dla polskiego patrioty arcybiskupa Jana Cieplaka (1857-1926), który – skazany na wygnanie przez władze rosyjskie – ostatnie miesiące życia spędził w Stanach Zjednoczonych. Czarną okładkę w tłoczone motywy roślinne zdobi wygrawerowany napis: „Sierociniec Św. Jadwigi, Niles. ILL., USA, najprzew. Ks. Arcybiskupowi Janowi Cieplak, 3 grudnia, 1925”.

mpa5

Szwalnia dla dziewczynek

Sierociniec św. Jadwigi nie był pierwszą tego typu placówką. Przed nim istniał już sierociniec św. Józefa w Avondale, który okazał się zbyt mały na potrzeby ogromnej Polonii chicagowskiej. Problem ten częściowo rozwiązywał wielki sierociniec archidiecezjalny Najświętszej Marii Panny w Des Plaines pod Chicago. Jednak ze względu na fakt, iż wiele dzieci trafiało do niereligijnych placówek – przez co zatracały wiarę i narodową tradycję – postanowiono stworzyć duży polonijny zakład.

Sierociniec św. Jadwigi w Niles został założony w 1910 roku z inicjatywy biskupa Pawła Rhode (pierwszy polski biskup w Stanach Zjednoczonych, wybrany na stanowisko w 1908 r.) przy wspólnym wysiłku parafii i organizacji polonijnych, pod kuratelą archidiecezji chicagowskiej.

W lipcu 1911 roku 64 dzieci polskich z sierocińca w Avondale przeniesiono do nowej placówki. Pozycję zarządcy i kapelana powierzono kapłanowi – ks. Franciszkowi S. Rushowi, natomiast prowadzenie zakładu, szkoły ośmioklasowej, kursu handlowego i uzupełniającej nauki rzemiosła powierzono siostrom felicjankom.

mpa1

Arcybiskup Stritch odwiedza ochronkę 16 października 1940 roku

Oryginalny trzypiętrowy budynek stał się zalążkiem stopniowo rozbudowywanego kompleksu, który osiągnął ostatecznie liczbę 10 budynków na rozległej działce. Kompleks mieścił gmach główny z biurami i szkołą, gmach dla chłopców, gmach dla dziewcząt, kaplicę, budynki: jadalni, szpitala, pralni i ciepłowni, drukarni i introligatorni oraz zabudowania gospodarskie: stajnie, garaże, kurniki, chlewy, narzędziownie. Za zabudowaniami rozciągał się pokaźny ogród warzywny. Przed gmachem głównym znajdował się park zakładowy z klombami.

Wybudowanie sierocińca znacznie przyczyniło się do zwiększenia populacji Niles. W momencie utworzenia lokalnego samorządu w 1899 roku miasteczko liczyło 500 mieszkańców, w 1920 – 1 200, w tym 670 dzieci w sierocińcu w wieku od 2 do 15 lat. W latach 30. populacja wzrosła do 2 135 osób, w tym 800 dzieci w sierocińcu.

W 1946 roku 104 polskie dzieci ze zlikwidowanej kolonii sierot wojennych w Santa Rosa w Meksyku znalazło schronienie w sierocińcu, a kolejnych 128 zostało rozlokowanych przez przełożonych sierocińca św. Jadwigi u rodzin i w innych placówkach.

Ogółem w czasie swojego istnienia placówka stała się domem dla ponad 7 tysięcy dzieci.

Sierociniec został zamknięty w 1961 roku, a dzieci trafiły do Sierocińca Anioła Stróża. Budynki byłego domu dla sierot służyły jako siedziba seminarium katolickiego Niles College do 1995 roku, a następnie ustąpiły miejsca prywatnemu kompleksowi mieszkalnemu.

Krótka historia i zasady funkcjonowania sierocińców chicagowskich

Prawie wszystkie dzieci w dziewiętnastowiecznych sierocińcach miały co najmniej jednego, jeżeli nie obydwoje rodziców przy życiu. Instytucje te z założenia były bezpiecznym miejscem, do którego samotny rodzic mógł wysłać dziecko lub dzieci w kryzysie.

mpa2

Pamiątkowa pocztówka

Na przełomie wieków reformatorzy z Jane Adams na czele atakowali sierocińce jako „przechowalnie” dzieci, które przebywały w niezdrowych warunkach w zatłoczonych budynkach. Mimo protestów nowe sierocińce powstawały w latach 1890-1920. W 1910 roku Chicago miało ich ponad 30. Większość zamieszkiwało od 200 do 900 dzieci.

Stopniowo jednak reformowano i zmniejszano sierocińce, starając się symulować warunki panujące w prawdziwym domu. Niektóre placówki zamieniły się w instytucje poszukujące rodzin zastępczych dla sierot (foster home placement centers).

Sierocińce zaczęły powoli znikać w dwóch etapach po drugiej wojnie światowej. W latach 1945-1960 ponad połowa sierocińców pod presją organizacji społecznych zamknęła działalność lub zmieniła profil, skupiając się na psychoterapii dziecięcej. We wczesnych latach siedemdziesiątych departament ds. rodziny i dziecka w stanie Illinois zamknął pozostałe sierocińce, z wyjątkiem zaledwie kilku. Sierociniec Anioła Stróża, który na początku lat 70. zamieszkiwało jeszcze 400 dzieci, zakończył działalność w 1974.

Oprócz albumu, z któego pochodzą zdjęcia dokumentujące życie w sierocińcu, archiwum MPA posiada również serię zdjęć z wizyty arcybiskupa Chicago Samuela Stritcha w sierocińcu w 1940 roku, serię kolorowanych pocztówek sierocińca oraz broszurę na temat placówki. W bibliotece MPA znajdują się także trzy prace magisterskie (1945, 1947, 1950) z dziedziny socjologii oparte na wnikliwych badaniach instytucji.

Zapraszamy do odwiedzenia naszej placówki oraz korzystania z bogatych zasobów wiedzy, kultury i sztuki tu zgromadzonych. Zachęcamy również do finansowego wsparcia muzeum oraz jego cennych kolekcji, tak aby mogły być one należycie przechowane dla kolejnych pokoleń.

Julita Siegel

Muzeum Polskie w Ameryce

 

Zdjęcia: Pulaski Art Photo Studio/Maxa Prusinskiego/arch. Muzeum Polskiego w Ameryce

Categories: Kultura

Write a Comment

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*